Menu

Contact

De communicatiespiegel


Personen die zich publiek presenteren, spiegelen wij aan de ‘Wet van Maier’ (E = K x A). Het Effect van een optreden wordt bereikt door Kwaliteit én Acceptatie van de inhoud. En deze acceptatie heeft alles te maken met de wijze van presenteren...

Beatrice de Graaf, hoogleraar conflict en veiligheid bij het Centre for Terrorism & Contraterrorism, onderdeel van de universiteit Leiden, als 'zomergast' bij Wilfried de Jong op zondag 11 augustus. Naam voor mij onbekend op een thema conflict, veiligheid en terrorisme waarop je op zondagavond nu niet direct zit te wachten. Toch maar even kijken en vooral volhouden. Vult een jong ogende vrouw met een ingetogen en toch ook intense blik het scherm. Ontrolt zich een cascade aan woorden die me ertoe brengt de ogen te sluiten omdat het vaak statische karakter van Beatrice in full close afleidt en maakt dat haar snelle teksten verwaaien. Alleen haar stem is een volgende reden af te haken. De lelijk uitgesproken lange klinkers ij en e pijnigen het gehoor en geven de vaak dwangmatige toon van het betoog een vervelende klank. Die nog wordt versterkt door het wat docerende, directieve 'reli' toontje, dat haar functie en achtergrond, geboren in Putten in 1976, onmiskenbaar verraadt.

Ondanks deze betoogtrant wordt deze kijker meegezogen in haar constateringen, geschraagd door (haar) wetenschappelijke getoetste feiten. Haar analyses creëren een stelligheid die goed voelt, omdat Beatrice steeds tijdig relativeert, vraagtekens zet en ook duidelijk durft te maken iets 'niet te weten'. De enorme veelheid aan parate kennis zorgt voortdurend voor 'bruggen' naar inhoud die het onderwerp verdiepen. En steeds blijft ze voor mij inhoudelijk goed te volgen.

De door haar gekozen filmfragmenten kleuren op indringende wijze haar persoonlijke achtergrond en haar functionele wereld van conflict, (on)veiligheid en terrorisme, waar ze zeer toegankelijk over praat. Emotioneel verhaalt ze over de alom bekende razzia in haar dorp Putten, op 1 oktober 1944. We zijn getuigen van de kritische bejegeningen van psychiater Van Dantzig en journalist Idema over het vermeende lijdzame karakter van de Puttenaren. De beide heren, zelf overlevenden uit het concentratiekamp Neuengamme waar ze met veel Puttenaren verkeerden, stellen dat die mentaliteit geleid zou hebben tot relatief veel overledenen onder de gevangenen uit Putten. Een constatering die zorgt voor Beatrices ingehouden woede. De uitspraken van de heren worden als 'randstedelijke arrogantie' afgedaan. Was niet juist het Puttens verzet directe aanleiding tot de razzia en bekochten niet zeven dorpelingen hun (lijdzame?) poging tot ontsnappen met de dood?

Maar vooral het fragment waarin de jonge onderzoekster Beatrice de Graaf op zoek gaat naar getuigen aan Duitse kant van die razzia, is verbijsterend en als beeldervaring weergaloos. Ze interviewt Albert Naumann, een oud SS-adjudant en zijn vrouw Annemarie. Er ontrolt zich een moeizaam gesprek. Aanvankelijk ontkent Nauman en lijdt hij voor de gelegenheid aan geheugenverlies. In beeld wordt allengs duidelijk dat Nauman’s vrouw Annemarie de vragen van Beatrice verbindt aan haar eigen kennis van zaken. We zien een zicht- en hoorbaar gechoqueerde vrouw, die voor het eerst de rol van haar echtgenoot echt lijkt te kunnen plaatsen, haar man dwingen openheid van zaken te geven. Met als stuitend resultaat dat Naumann zich plotseling opmerkelijk veel kan herinneren van de wegrijdende trein en de huilende achterblijvers.

Met dit soort visuele intermezzi, gekoppeld aan haar relevante toelichtingen, raak je als kijker toch volledig geboeid en nemen we de eerder genoemde voorbehouden voor wat ze zijn. Beatrice de Graaf is prima in staat haar diepgaande kennis van zaken, ondanks het gebruik van (soms te) veel woorden, met mij als kijker op een onderhoudende wijze te delen.

Zelfs het laatste zangfragment van de voor allen in Putten zeer speciale psalm, ter nagedachtenis aan de slachtoffers, wordt door ongetekende uitgezeten. En dat zegt wat, want hij is niet van de psalmen. 

Raoul Hoyng, trainer/coach